አብርሃም ተወልደ
ለመጀመሪያ ጊዜ ባንክ የተቋቋመው በዳግማዊ አጼ ምኒሊክ ዘመነ መንግስት የካቲት 8 ቀን 1889ዓ.ም ነበር ። በፈረንጅ አገር ስላለው የገንዘብ መበደሪያ ቤት ጉዳይ አማካሪዎቻቸው ምኒሊክን አማከሯቸው ።
የውጭውንም ሆነ የአገር ውስጡን ንግድ ለማስፋፋት ባንክ ጠቃሚ መሆኑን እና በተለይም የውጭው ንግድ ያለ ባንክ ሊካሄድ ያለመቻሉን ነገሩዋቸው ። ምኒሊክ በሀሳቡ ከተስማሙ በኋላ ባንኩን ለማቋቋም ኃላፊነቱን ለማን እንደሚሰጥ ጠየቁ።
ፈረንሳዊው መሴ ደልሐርቤ ይህን ለማቋቋም ይችላል እና ለእሱ ኃላፊነቱ ይሰጠው ተባለ ። ምኒሊክም “… የፈረንሳዮችን ነገር ተወኝ፤ የባቡር ሐዲድ ከጂቡቲ እስከ እንጦጦ ፤ከዚያም እስከ ከፋና ነጭ አባይ ድረስ እንዘረጋለን ብለው ከተዋዋልን በኋላ እንኳን ነጭ አባይ አዲስ አበባም ለማድረስ አቅቷቸዋልና እንደገና ደግሞ በዚህም ጉዳይ ከእነሱ ጋር አልዋዋልም ። የሚሆን ሰው ፈልጉ…” አሉ።
“እንግሊዞችስ?” ተባለ ።
“እንሞክራቸዋ። ” አሉ ምኒሊክ “እንግሊዞች የሆዳቸውን በሆዳቸው እየያዙ ተንኮል የሚወዱ ቢሆንም አገር የማያስገፋ ውል ተደርጎ ይሰጣቸው…”አሉ ። ይህን ሐተታ ሐሪንግተን ክሮመር ቻልመር እና ጉይዶርፕ በሰፊው ጽፈውታል። አጤ ምኒሊክም በሁሉም ላይ ጥርጣሬ ስለነበራቸው እንደምድር ባቡር ዓይነት የባንኩንም ስራ ውክልናውን ለኢልግና ለሽፍኔ ስጡ። ውክልና የሰጡበት ደብዳቤም ይህ ነው።
ሞዓ አንበሳ ዘእነገደ ይሁዳ
ዳግማዊ ምኒሊክ ንጉሰ ነገስት ዘኢትዮጵያ
ይድረስ ከቢትወደድ ኢግል ከሙሴ ሽፍኔ
ያገራችን ንግድ ለማበረታታት እና ከሌላ መንግስት ጋር ያለውን የንግድ መላላክን ለማቅናት አንድ ባንክ በመንግስታችን ስም ለማቆም ፈቃዴ ስለሆነ ይህንን ፈቃዴን ለመፈጸም ብርቱ ጥሩ የባንክ ማህበር እንድትስማሙልኝ አዝዣችኋለሁ ። ይህ የመንግስቴ ባንክ እንደሌላ የመንግስት ባንክ ለማቆም ፈቃዴ ነውና ለእኔ የሚገባኝን ለእነዚህ የሚገባቸውን የምታደርጉትን ውል በብርቱ እንድትጠብቁ ይሁን። ይህ ባንክ ቶሎ እንዲቆምልን ስለወደድሁ ከባንክ ማህበሮች ጋር የተስማማችሁትን ውል ለማስወደድ ወደኔ በቶሎ እንድትልኩኝ ይሁን ።
አዲስ ዘመን የካቲት 14/2013